Są to najpopularniejsze na rynku regulowanym instrumenty pochodne. Działanie kontraktu bazuje na wykorzystaniu mechanizmu dźwigni finansowej, która pozwala na inwestycje w duże nominały bez konieczności posiadania pełnego pokrycia na rachunku klienta. Aby zainwestować inwestorzy składają wyrażony procentowo (np. 10%) depozyt zabezpieczający.

Obecnie na warszawskiej giełdzie dostępne są następujące kontrakty terminowe: 

·        kontrakty na INDEKSY : WIG 20, TECHWIG, mWIG40

·        kontrakty na AKCJE: np. PKO S.A., PKN ORLEN, TP S.A., KGHM, Pekao S.A.

·        kontrakty na WALUTY : USDPLN, EURPLN

·        kontrakty na obligacje.

Symbole kontraktów widoczne w systemach transakcyjnych to np.:

FW20M8 – FUTURES ( F ) na WIG 20 ( W20)    wygasający w CZERWCU ( M ), 8 – 2008 roku

FW20Z8   – FUTURES ( F ) na WIG 20   ( W20)  wygasający w GRUDNIU ( Z ),8 – 2008 roku

FW40Z8   – FUTURES ( F ) na mWIG40 ( W20) wygasający w GRUDNIU ( Z ), 8 – 2008 roku

FPKNZ8    – FUTURES ( F ) na akcje PKN ( PKN )wygasający w GRUDNIU ( Z ), 8 – 2008 roku

FUSDU8 – FUTURES ( F ) na Dolara Amerykańskiego ( USD ) wygasający we WRZEŚNIU (U), 8 – 2008 roku

FEURM8 – FUTURES ( F ) na EURO ( EUR ) wygasający w GRUDNIU ( Z ), 8 – 2008 roku

Standardowym oznaczeniem terminów wygasania kontraktów są następujące litery:

H – kontrakt wygasający w marcu,

M – kontrakt wygasający w czerwcu,

U – kontrakt wygasający we wrześniu,

Z – kontrakt wygasający w grudniu.

Dniem wygaśnięcia w każdym z powyższym terminów jest trzeci piątek miesiąca (musi to być dzień sesyjny). W przypadku kontraktów terminowych pamiętać należy, że w tym samym okresie kwotowane mogą być kontrakty, które rozliczone zostaną w różnych ( H, M, U, Z) okresach. Największym zainteresowaniem inwestorów i tym samym najwyższą płynnością charakteryzują się kontrakty o najbliższym terminie do wygaśnięcia.

W przypadku kontraktów na indeks WIG 20 i waluty USD i EURO na giełdzie kwotuje się je na 4 różne terminy – Marzec, Czerwiec, Wrzesień i Grudzień. Pozostałe kontrakty kwotuje się dla trzech, dwóch lub jednego terminu wygaśnięcia.

Rada Giełdy wprowadziła do obrotu ograniczenia dotyczące maksymalnych poziomów wolumenu dla jednej transakcji na kontraktach oraz ich minimalnego kroku notowania:

Kontrakty na indeksy    – max. 500 sztuk – min. krok not. 1 punkt indeksowy

Kontrakty na obligacje  – max. 500 sztuk – min. krok not. 0,01 punktu procentowego

Kontrakty na akcje    – max. 100 sztuk – min. krok not. 0,01 jednostki waluty notowania jeżeli kurs kontraktu nie przekracza 50 jednostek waluty notowania i 0,05 gdy kurs  kontraktu > 50 jednostek waluty notowania.

Kontrakty na waluty      – max. 100 sztuk – min. krok not. 0,01 jednostki waluty notowania

Każdy kontrakt charakteryzuje się mnożnikiem który pozwala na wykorzystanie mechanizmu dźwigni finansowej, co opisuje poniższy przykład.

Przykład inwestycji w kontrakt na WIG 20:

Inwestor oczekuje wzrostu wartości indeksu WIG 20. Zamiast nabywania pakietu akcji wybiera do swojej inwestycji kontrakt na indeks WIG 20 wygasający w czerwcu – kontrakt kwotowany jest na poziomie 2500 punktów.

UWAGA!!! Wartość kontraktu na INDEKS WIG 20 i samego INDEKSU mogą się różnić. Możemy zatem spotkać się z sytuacją w której wartość indeksu WIG 20 to 2450 pkt. a wartość kontraktu to 2500 pkt. Kontrakt jest instrumentem pochodnym dla indeksu i dopiero w dniu wygaśnięcia danego kontraktu mamy pewność, że poziomy te będą sobie równe, natomiast do dnia wygaśnięcia mogą się różnić. Podobnie możemy odnaleźć różnice pomiędzy kwotowaniem kontraktu wygasającego w marcu i np. czerwcu czy wrześniu.

Wracając do naszego przykładu : wynikający ze standardu kontraktu na WIG 20 mnożnik inwestycyjny wynosi 10 PLN. Oznacza to iż jeden kontrakt na WIG 20 to inwestycja o wartości:

Nominał naszej inwestycji = KURS  KONTRAKTU NA INDEKS WIG 20  *  10 PLN

W naszym przykładzie wartość ta wynosi : 2500 * 10 PLN = 25 000 PLN.

Nasza Inwestycja odpowiada zatem nominałowi 25 000 PLN. Ponieważ inwestujemy w instrument pochodny nikt nie wymaga od nas inwestycji całych 25 000 PLN. Składamy tylko depozyt zabezpieczający wyrażony jako procent z nominału – wartość depozytów ustala Izba Rozliczeniowa, którą dla warszawskiego parkietu jest Krajowy Depozyt Papierów Wartościowych. Załóżmy, że wartość depozytu to 10%.

Nominał naszej inwestycji mnożymy zatem przez 10% ; 25 000 * 10% = 2500 PLN.

Pod zabezpieczenie naszej transakcji potrzebujemy złożyć 2500 PLN, aby móc inwestować siłą posiadacza portfela akcji indeksu WIG 20 o wartości 25 000 PLN.

Każdy punkt wzrostu kursu zakupionego kontraktu oznacza dla nas zgodnie z mnożnikiem – 10 PLN zysku. Pamiętać musimy także, że każdy punkt spadku kontraktu to realna strata w wysokości 10 PLN.

Jeżeli zatem kurs z poziomu 2500 pkt. wzrósł do 2650 pkt. oznacza to dla nas, iż zarobiliśmy 150 pkt. w przeliczeniu na zysk = 150 pkt. * 10 PLN = 1500 PLN. Zakładając zamknięcie w tym momencie naszej pozycji w kontrakcie (dokonujemy tego przez otwarcie pozycji przeciwnej) udało się nam zarobić 1500 PLN. Złożony na początku naszej transakcji depozyt zostaje odblokowany i wraca na nasz rachunek – DEPOZYT NIE JEST KOSZTEM.

Stopa zwrotu z naszej inwestycji to: 60% = 1500 PLN/2500PLN * 100%

Każdy inwestor musi być świadomy ryzyka jakie tego rodzaju Inwestycja ze sobą niesie. W opisanym przypadku założyliśmy, iż kurs skierował się w zgodnym do oczekiwań inwestora kierunku. Gdyby zamiast wzrosnąć kurs spadłby o 150 pkt. oznaczałoby to wygenerowanie na naszym rachunku straty w wysokości 150 pkt. * 10 PLN = 1500 PLN.

Porównując to do zainwestowanych pod depozyt 2500 PLN, inwestor wygenerował 60% straty. Depozyt stopniał do 1000 PLN. W tego rodzaju inwestycjach możliwa jest sytuacja, w której inwestor zmuszony jest dopłacać do złożonego w domu maklerskim depozytu – w przeciwnym wypadku upoważniony pracownik domu maklerskiego może zamknąć otwartą pozycję.

Charakterystyczną cechą kontraktów terminowych jest możliwość inwestycji w obydwu kierunkach.  W przedstawionym powyżej przykładzie mieliśmy do czynienia z inwestorem oczekującym wzrostów. Ten sam przykład przeanalizować mogliśmy dla inwestora oczekującego spadków kontraktu na indeks WIG 20. Rozpoczynając naszą inwestycję możemy zamiast KUP wybrać SPRZEDAJ (wcześniej nieposiadanego kontraktu). SPRZEDAJ pozwoli na obstawienie spadków i osiągnięcie zysku w przypadku spadku kursu. Późniejsze zamknięcie pozycji SPRZEDAJ dokonujemy transakcją odwrotną, czyli KUPNEM (po takiej operacji nasz rachunek nie ma żadnej otwartej pozycji).

Strata kupującego kontrakt jest zyskiem drugiej strony jego transakcji, czyli inwestora, który wybrał na początku SPRZEDAŻ i odwrotnie zysk KUPUJĄCEGO jest stratą inwestora obstawiającego spadki. To pomiędzy ich rachunkami KDPW dokonuje rozliczenia. Różnice w postrzeganiu przyszłych zmian kursów przez inwestorów pozwalają na działanie rynku instrumentów pochodnych, umożliwiając także w czasie spadków na rynku osiąganie zysku.

Materiał przygotowany został przez Piotra Piaszczyka, senior dealera domu maklerskiego X-Trade Brokers